lungguh dhewe ing sawijining kutha. rasane kaya kepingin lunga. apa kang bisa dianti-anti seka kutha kang mung ngekei perkara anyar.

juni, limang taun kepungkur. aku mlebu kutha iki. niate, buang sengkala kaya ruwatan bethara kala. "aku kepingin lunga." mung ukara iki kang metu. lunga seka awakku dhewe.

banjur, nalika wis limang warsa lunga, aku malah kepingin lunga maneh. rasane kaya pengin oncat, minggat, golek perkara anyar. amarga papan anyar iki tetep gawe perkara lawas ana. aku isih dudu sapa-sapa.

ngalamun ing pinggir kolam ngarep gedung landmark. nonton iwak2 cilik lan cebong kang wis nduwe sikil. iwak2 cilik kuwi (nang desaku disebut petho utawa cempli) ngelyang rana-rene. aku banjur kepikiran, apa wae sing bsa diakone iwak. apa iwak nduwe bosen? aku dadi kelingan omongane bunga. jarene, iwak ora nduwe kenangan. utekke ora cukup kanggo ngeling2. iwak uga ora turu. apa marga ora turu terus iwak ora nduwe kenangan?

mbok menawa, saiki sliramu lagi dolanan iwak cupang
apa dolanan nang galengan
utawa ngajak putri mlaku-mlaku
dina iki
aku nemu jenengmu

ngapa tansah bisa gumun nalika chatting karo wong2 sing sakjane bisa ditekani, diajak lunga,lan ngobrol kanti nyata adhep-adhepan rupa. aku nemoni wong2 sing beda. kadhangkala aku nemu crita kang ora bisa dicritaake nalika ketemu langsung.

obrolan-obrolan kang lumrah ing ndesa. nanging ing kutha? yen ing ndesaku, lumrah wae ana wong ngobrol bareng indhokar utawa angkutan umum ora ketung ora kenal. ora ana rasa was-was.

ing kutha? rasane aneh yen nemu wong ngobrol ing bis kota. aku kadhang2 nate dijak ngobrol ing bis kota kanti grapyak semanak, nanging wong kuwi dudu cah enom. wong2 kang saumuran karo wong tuaku. ngobrol apa wae: cuaca, dalan2 macet, utawa ngomongke perkara remeh liyane.

nah, obrolan2 remeh kaya ngene anane mung ing chatting, ora ing kanyatan. nalika aku ketemu wong2 ing chatting kuwi ing ndonya nyata, kadhang kala dadi aneh. rasane kaya asing. kaya rasaku saiki: asing...

kuping disumpel lagu-lagu jazzy:nitelife, level 42, taco, george duke lan kanca-kancane. wong2 kantor lagi klayapan mbuh lunga ana ngendi. awak aras2en, isih ana 2 gawean sing aku ora yakin bisa ngrapungke dina iki. aku kangen ngomah.

aku ora ngerti, aku ora mudheng. aku ora ngerti ngapa pirang2 dina iki rasane ampang. aku ora mudheng apa kang dadi jalarane. dudu amarga fijn, flimsy, fa, utawa sapa wae. katone amarga aku dhewe

apa kang asring tak tulis ing cathetan padinan kuwi perkara tangi turu. nalika tangi turu, pikiran isih nduwe tenaga kanggo ngulandara. apa kang katon kaya sarwa anyar. nanging ora kaya lahir maneh. apa kang wis kelakon tetep kebuntel ing pikir.

nalika mangkat turu, ana pengarep lan donga kang tansah beda. banjur impen-impen mlebu nalika awak sumeleh. awak bisa sumeleh, nanging pikiran ora bisa disingkiri. ana sing kelingan, ana kang lali marang impen kuwi.

nalika wis ora turu maneh, ora banjur terus tangi. ana rasa ora lila yen kudu tandhang miwiti dina. mripat isih merem lan pikiran mabur tekan ngendi-endi. apa kang endah ing pikiran? Apa kang bisa nglipur? apa kang kelakon? apa kang bakal kelakon?

dina iki, ana sms lan telpon seka keponakan lan mbakyuku sadurunge sholat subuh. telpon seka keluarga ing dina kaya saiki tansah wae gawe seneng. paling ora, dina iki aku bisa mesem nalika tangi turu. amarga, aku ora yakin yen keponakan2 utawa sedulur2ku nelpon sedulurku liyane nalika ulang taun.

aku nduwe wengi kang ora kaya wingi
nanging isih wingit
amarga utekku wis sangit

kaya lumrahe tahun2 wingi, ana ritual saben taun kang tak senengi: maca cathetan padinan. eman, ora akeh sing tak tulis tahun iki. nanging lumayan, ana kang tetep gawe gumun nalika maca maneh amarga ora mudheng. contone ing tanggal 17 juli iki.

perempuan itu, senilai:
kecantikan: 80
personality: 82
ketangguhan: 30
senyum: 90

maca buku babad tanah jawi kaya nonton cah cilik lagi ajar ngapusi. ing pahargyan terbite buku terjemahan ing versi basa indonesia iki, sapardi djoko damono ngaku yen sakjane wong jawa kuwi maneka warna. dheweke nemu wong jawa sing licik, mesum, kejem, lan liya-liyane.

aku durung rampung maca. lagi buku jilid siji (ana 7 jilid), lan wis nemu yen babad iki ngawur.piye arep percaya yen ditulis gajahmada isih urip nalika raja brawijaya? pantes yen zoetmulder nate ngomong yen sastra ing jaman iki ora apik. sastra jawa jaman mataram anyar ngalami puncake nalika ranggawarsita. ing jaman kuwi, para pujanggane wiwit nyalin maneh sastra-sastra jaman kediri, nalika jayabaya isih dadi raja. daha-kediri dhewe nyumbang ing crita rakyat kang populer, yaiku crita-crita panji kang banjur dadi dhasar wayang gedhogan.

yen dipikir maneh, sakjane kelakuane wong jawa kang ngawur kuwi wis wiwit mbiyen. nanging isih ana sing aku gumun, crita watugunung. nalika aku isih cilik, bapakku ndhongeng watugunung sakdurunge turu. crita iki kaya sang kuriang ing jawa kulon utawa oedipus ing negara kulon, wong kang kawin karo ibune.

seka crita iki banjur banjur dadi penanggalan wuku kang jarene antropolog khas jawa. penanggalan iki isine 30 minggu kanti jeneng beda-beda. aku dhewe wukune madangkungan. ora kaya penanggalan kang umume ganti saben dina, wuku gantine saben minggu. ing crita watugunung iki, wisnu dadi pahlawan. syiwa, kang ing crita india kang paling apik, dadi paraga kang ora penting. ing jawa kuno, wisnu dadi dewane wong tani. ukara 'tani' dhewe, yen dirunut asline dudu 'petani' kaya kang lumrah dienggo saiki. yen niliki prasasti-prasasti, 'thani' kuwi ngurujuk marang 'desa.' 'anak thani' kuwi artine 'pemudha-pemudha desa.' yen istilahe saiki 'karang taruna.' kuwi ing periode sakwise mpu sendok. ing periode mataram kuna, ora nganggo ukara thani, nanging 'wanua.'

banjur, apa artine wisnu kuwi dewane wong ndesa? aku ora ngerti. nanging yen ngrujuk antropolog, raja-raja mataram anyar kuwi keturunan wong ndesa. jaman singosari, ken angrok uga keturunane wong ndesa. ing jaman mataram kuno, dewa-dewa kang disembah isih trimurti (syiwa, brahma, wisnu) kanti syiwa dadi punjering kuasa. syiwa kuwi sing ngrusak, wisnu kang njaga, lan brahma kang nyipta. isih akeh wong-wong keturunan india asli. (jarene kancaku, wong mataram, nusa tenggara, irunge mancung2 kaya wong india).

sakwise mpu sendok nyebrang menyang jawa wetan lunga nyedhaki kali brantas gawe negara anyar, kahanane dadi beda. apamaneh nalika airlangga wiwit nyekel dadi raja. airlangga kuwi asline seka bali. erlangga iki kang dianggep miwiti wisnu dadi dewa kang paling sekti. airlangga nganggep dheweke titisane wisnu. pancen, ing jaman mataram kuno, ana uga raja-raja kang nganggep titisane wisnu, nanging ora terus ngganti trimurti.

patung-patung wisnu digawe akeh, lan nalika jaman wis ganti, wong-wong gawe patung beda maneh. nalika majapahit wiwit kelangan wahyu lan islam mlebu, wong-wong seneng gawe patung bima. panenggak pandhawa iki dadi idola ing ngendi-ngendi, salah sijine ing candhi sukuh. ngapa bima? biasane patung-patung kuwi nduwe ciri kang pancen mesum. manuke bima lurus horizontal lan gedhe. jarene, kuwi dianggep pralambang kasuburan.

mbiyen, kang dianggep lambang kasuburan kuwi lingga. lan lingga kuwi pralambang manuke syiwa, kang banjur sesandingan karo yoni, pralambange parvati.

ngapa jaman islam patung-patung kang digawe ganti dadi menunggsa? dudu dewa?

jaman mlaku maneh, lan ing pedhalangan ana wayang-wayang tambahan. panakawan dhewe tansah ana ing saben jaman, nanging ing jaman mataram anyar panakawan dadi penting. apamaneh nalika wong bule wiwit mlebu. dhalang-dhalang gawe crita carangan kang nritaake yen punakawan kuwi penting. petruk dadi ratu, bagong dadi ratu, semar kang isih sedulure bathara guru, bagong sing isa kurang ajar karo sapa wae. lan lumrah ing ngomah-ngomahe wong ndesa padha masang hiasan punakawan dijejer ing gedheg ruang tamu.

saiki? patung-patung pahlawan nyebar ing ngendi-ngendi. patung sudirman ing ngarep kantorku, utawa patung diponegoro ing alun-alun magelang. jaman kang beda maneh nalika soekarno isih dadi presiden. dheweke seneng gawe patung-aptung aneh tanpa ngerti sapa menungsa kuwi. menungsa-menungsa kang lumrah kaya dene punakawan. aku banjur kelingan marang sakwijining patung ing bunderan kecamatanku. ing kana ana patung wong numpak jaran. lan aku ora ngerti, kuwi patunge sapa. kaya dene, aku ora mudheng ngapa bapakku mbiyen gawe relief gajah ing kolam sisih tengen omah. aku uga ora mudheng, ngapa aku nulis sampah kaya ngene iki. mbok menawa iki amaraga aku wong jawa, sing seneng ngawur.

sakjane kepingin nulis
sakjane kepingin crita
nanging, aku kentekan ukara

ana dalan-dalan cilik sing tak pecaki maneh. aku kaya mlaku mundur, mbaleni dalan sing wis nate diliwati. banjur, ngarep-arep supaya bisa kelingan sapa aku iki. mbok menawa, aku bakal mulih, urip ing jaman sing kliwat, lan mbuang impen nalika mangkat mbiyen. Sakjane, rancanganku kabeh mlaku, nanging ana perkara siji kang ora bisa ditrima ati. aku lali yen sawijining dina bakal mati.

beng-beng, teh anget, lan ing njaba udan. "talk about my generation....", stylist ing meja samping nyetel lagu kuwi. reporter ing mburiku, sing uga penyanyi ing band, melu-melu nyanyi. keindahan itu kecil ya? kok dadi ngomong basa indonesia? batere hp-ku meh entek, aku niat mateni, lan lagi sadar yen ana sms. "i saw u walking in the rain. imagine what u were thinkin..."

aku iseng gawe software kamus jawa-indonesia. adoh seka sempurna, nanging aku mung kepingin wae gawe. sawetara, kamus iki mung bisa dienggo ing windows amarga aku nggawene nganggo delphi v5 (program lawas banget). aku ora ngerti apa program kamus iki bisa mlaku ing windows xp. program iki ladi tak jajal ing windows 98/2000.



yen minat njajal, sumangga ngirim email nang aku, mengko tak bales programe tak kirim liwat email. amarga, aku ora nduwe panggonan kanggo titip file program ing situs gratisan. syarate siji: aku butuh kritikan, saran, utawa pisuhan. nanging aja dikon nggarap basa kramane diakehi, aku males :p yen ana kang niat ngrewangi nambah database, sumangga wae. saiki lagi tekan 1016 kata.

aku ngerti wayang seka bapakku swargi. yen ing radio ana siaran wayang, bapak ngajak lek-lekan bareng ing ruang tengah. nanging saiki aku ngrasaake ana kang aneh. saliyane ngrungoake seka radio utawa nonton langsung, bapak ngajari liwat cara liyane. nalika aku durung bisa nulis tulisan jawa, bapak gawe crita kang ditulis ing lawang kang dicet ireng, uga dicatet ing kertas lan tansah tak gawa nalika kuwi. crita kuwi isine "narayana maling putri." nalika kuwi sing gawe kelingan mung perange antarane permadhi lan narayana. Banjur ana kaset wayang "samba juwing". crita iki uga ora bener yen manut trapsilaning bebrayan. samba nyoba ngrebut bojone kangmase. sawise rada gedhe, aku dikei buku kidung kang critane " sembadra larung." isine crita burisrawa kang seneng karo bojone janaka, sembadra. apa crita-crita iki ana artine ing uripku saiki?

rong bungkus rokok entek. dhadha sesek. lan lagi tulisan siji sing wis rampung. luwe...............what do you know, it happen again (king of convinience)

nyumpel kuping, nyumpel rasa, nyumpel kabeh. ben aku bisa kerja. lan jack johnson nyanyi,time is just memory, with all the people on the street.

ing crita ungu-violet, ana cewek sing jaga karcis busway, difoto karo fotografer a+. langsung dadi sampul majalah. "dari biaya itu ia dapat uang banyak bahkan bisa membiayai perawatan ibunya yang sedang sakit," jarene bintang filme. emang cukup? "itu kan cuma film." sampul majalah, kaya dadi lambang wong terkenal, sukses, hebat. bintang film mau ngerti, dadi sampul majalah ing majalah domestik ora terus dhuwite akeh. crita ing film kuwi semu, kaya crita2 obrolan nalika wong-wong ing komunitas aneh iki ngumpul.

ana crita liyane maneh. ing proses nulis naskah sawijining film, sutradarane kepingin gawe adegan wong-wong piknik luar kota. nek bisa digawe ekstrim. "bagaimana kalau naik bis?" numpak bis kuwi ekstrim? tak pikir, ing indonesia iki luwih akeh wong piknik numpak bis tinimbang nganggo kendaraan pribadhi utawa montor mabur.

pisanan kerja ing ndonya aneh iki, aku rumangsa, menungsa-menungsa iki urip ing ndonya ngimpi. uripe tansah ndeleng negara-negara kulon. ing pikirane, bule kuwi keren, ciamik, cool abis. saben pungkasan minggu pesta, mabuk-mabukan. klambi rancangan oscar lawalata hasil utang, tas hermes palsu, ngobrol gak jelas, dj mabuk sing fungsine kaya operator radio, turu sewengi mbuh karo sapa.

majalah-majalah mode nulis busana-busana paris/milan/new york/inggris. ganti klambi manut urutan fall/winter/spring/summer. aja-aja menungsa-menungsa iki ora nate sekolah sd. ing pelajaran sekolah, mung ana mangsa rendheng/ketiga. hujan/kemarau. lan nate aku takon, jawabe jebul prasaja wae. "perancang sini gak ada yang otentik, jadi kalau bicara perubahan mode ya lihatnya ke barat."

wong-wong ngimpi liyane. perancang-perancang busana kuwi njupuk ide seka busana bule, dimodifikasi, diganti jenis kain, banjur gawe pagelaran kanti undangan kang dicetak larang. ora lali, ngundang pers lan wartawane entuk diskon nek arep tuku. nalika wong-wong maca ulasane ing majalah/koran, perancang kuwi katon hebat. apa maneh yen dienggo ing sampul majalah. banjur ngimpi nganggo klambi sing ora bisa dienggo pas arisan ing kampung kuwi.

ing asline, rancangan-rancangan kuwi uga nyonto. sawijining staf perancang paris wis nate ngaku, yen golek ide nang toko loak utawa perpustakaan. "kalau nyari yang berbau militer ke jerman, bergaya aneh-aneh di inggris." banjur dimodifikasi.

kuwi perkara sandhangan. perkara rai? ana sawijining wong sing lagi ngumpulke gambar-gambar david becham. gambar-gambar kuwi ngebaki kamare. dheweke kepingin operasi plastik ben mripate kaya david becham.

gambar iki dudu sampul majalah tenanan. ora mungkin cangik dadi sampul majalah. amarga:
1. cangik mung mbok emban kraton astina.
2. seneng dandan ning ora nganggo merek kondhang,asli utawa palsu.
3. ora nate teka ing pesta sing dianake embassy lan manna house.
4. mangane nang pawon, ora nang dragon fly utawa cilantro.
5. dolan paling adoh nang amarta, durung tau nang tokyo, maroko, apa maneh nang paris.
6. ora ayu lan wis tuwa.
7. isane mung basa jawa.
8. wong-wong ing ndonya impen ora kenal cangik. "cangik? it must be wrong. do you mean changi?"

untitled

biasane, aku rumangsa tentrem nalika ngrungoake gamelan sunda iki. embuh ngapa, saiki kaya ana sing ngiris jantungku

ngapa dewaning katresnan, bathara kama lan bathari ratih, asring sinebut para pujangga (kawi) ing kakawin jawa kuna? ing smaradhana, bhomantaka, abhimanyuwiwaha, lan gatotkacasraya kama manggon ing mandala (perangan pisanan kakawin kanggo memuja). aku nate nganggep yen para kawi tansah mikirke tresna. para kawi kuwi kaya dene cah-cah enom ing amerika nalika protes marang perang vietnam, make love not war. anggepan kuwi suwe mampir ing utekku, sadurunge aku maca iki:

dheweke njupuk cangkir kopi banjur nyrutup. "kafka, apa kang bisa didelok ing njaba?" aku ndeleng liwat jendhela ing mburine. "aku weruh wit-witan, langit, lan mega-mega. sakwetara manuk-manuk ing pang wit." "kabeh lumrah wae. bener?" "bener." "nanging yen sliramu ngerti nek bakal ora bisa weruh maneh sesuk, kabeh mau bakal dadi ora lumrah lan endah. iya tho?" "tak kira ngono." "wis nate mikirke perkara iki?" "wis nate." kaget mampir ing praupane. "kapan?" "nalika aku kasmaran." aku ngaku marang dheweke.


dheweke mesem ing sengsem, mrambat ing lambene. iki nggawa aku mikirke kahanan kang seger dening banyu sakwise wong diguyur banyu ing musim panas.

"sliramu lagi kasmaran?" dheweke takon.
"ya."
"banjur rupane lan kabeh saiki dadi ora lumrah lan endah kanggomu, saben sliramu weruh dheweke?"
"bener. lan mungkin aku bakal kelangan"


obrolan jeng saeki lan kafka ing novel kafka ing pinggir segara mau ngelingke aku perkara bathara kama. nalika lagi kasmaran, apa wae katon beda.

kuping dadi sensitif marang swara. angin sumilir, godhong-godhong pating gresek, langkah sikil, keyboard komputer dipejet. kabeh mau bisa dadi orkestra. bisa dadi gamelan kang endah.

langit kang owah: seka abang ing pojok wetan nganti abang maneh ing sisih kulon. wedhus mangan suket ing lapangan, kembang mlati kang tiba siji-siji. kabeh mau bisa rinakit dadi puisi.

nalika kasmaran kabeh dadi ora lumrah. kuwi kanggone kafka. kanggo saeki?

kabeh rinasa beda nalika sadhar yen apa kang ana saiki bakal ilang. kaya dene kenangan. utawa kangen? utawa rasa kelangan kang dawa lan permanen? pepisahan? mati?

ing wrttañsancaya jaman ken angrok, mpu tanakung nulis 7 larik puisi kang diwenehi irah-irahan bhãsa tanakung. isine tangisan amarga kenya kang dadi anteping atine dikon bapake nikah karo wong liya, saengga dheweke nganggo jeneng 'tan akung' (tanpa tresna). banjur dheweke ketemu sesidheman karo kenya mau ing njaba kraton. sewengi bareng, lan nalika esuk teka, tanakung dhewekan maneh. sepi.

apa kang sinebut bhãsa tanakung kuwi dianggep spesial, amarga ora nganggo metrum kang lumrahe dienggo kawi liyane. kawi liyane biasane njupuk metrum seka india. tanakung gawe dhewe metrum kuwi. kakawin wrttañsancaya iki isine kawruh metrum (chandahsãstra) kanggo sinau, total ana 95 metrum. nanging aneh, kidung kang luwih dikenal kanti sebutan cakrawãka-duta iki happy ending. critane, ana kenya kraton kang lagi kangen amarga ditinggal pacare. dheweke akon cakrawaka (bebek/mliwis) supaya nggoleki pacare kuwi. pacare ketemu lagi asyik nulis puisi. banjur, kakawin iki rampung kanti cepet. "apa kang kedaden nalika mulih ora susah dirembug, ora suwe seka kuwi dheweke tekan kraton," dheweke ngrampungi kanti cepet amarga kelingan marang tresnane kang ilang.

kakawin kang luwih tuwa, smaradahana anggitane mpu dharmaja nalika jaman dahana (daha/kediri) kang ratune sri kameswara, beda maneh. crita ngenani kama lan ratih kang lebur dadi awu iki digawe kanggo memuji tresnane kameswara lan kirana. ing pungkasan pupuh dharmaja nyebut, muga-muga ing inkarnasine kama ora dadi kawi, amarga dadi kawi kuwi meres rasa lan susah. utamane ing perkara tresna.